ประชุมประวัติศาสตร์ "ทรัมป์-สี-ปูติน" ประชันอำนาจ มากกว่าหาทางออกโลก

ประชุมประวัติศาสตร์ "ทรัมป์-สี-ปูติน" ประชันอำนาจ มากกว่าหาทางออกโลก

การพบหารือระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ผู้นำจีน และประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ผู้นำรัสเซีย ถือเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่ผู้นำของสามประเทศซึ่งครอบครองอาวุธนิวเคลียร์รวมกันมากกว่า 90% ของโลก มานั่งหารือร่วมกัน อย่างไรก็ตาม การพบกันครั้งประวัติศาสตร์ไม่ได้หมายความว่าจะนำไปสู่ความสำเร็จครั้งสำคัญเสมอไป และมีแนวโน้มว่าการประชุมครั้งนี้จะไม่ก่อให้เกิดข้อตกลงที่เป็นรูปธรรม

เมื่อทรัมป์เดินทางถึงเมืองเซินเจิ้น ศูนย์กลางอุตสาหกรรมผลิตชิป โทรคมนาคม ซอฟต์แวร์ และหุ่นยนต์ของจีน ความคาดหวังที่เปรียบเทียบการประชุมครั้งนี้กับการประชุมยัลตา เมื่อสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งประธานาธิบดีแฟรงคลิน ดี. รูสเวลต์ ของสหรัฐ เซอร์วินสตัน เชอร์ชิลล์ นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร และนายโจเซฟ สตาลิน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์สหภาพโซเวียต ร่วมกันวางแนวทางแบ่งเขตอิทธิพลของโลก ก็เริ่มดูห่างไกลจากความเป็นจริง

การประชุมยัลตาใช้เวลานานถึง 8 วัน โดยมีนักการทูตและนายทหารจำนวนมากร่วมผลักดันแนวคิดของผู้นำทั้งสามให้กลายเป็นแผนปฏิบัติการ จนวางรากฐานระเบียบโลกหลังสงครามที่ดำรงอยู่นานเกือบครึ่งศตวรรษ แม้จะทำให้ประชาชนหลายล้านคนต้องติดอยู่หลังม่านเหล็กก็ตาม ขณะที่การประชุมระหว่างทรัมป์ สี และปูติน มีกำหนดใช้เวลาเพียงประมาณหนึ่งชั่วโมง จึงแทบไม่ต่างจากการจัดฉากถ่ายภาพร่วมกัน และไม่น่าจะมีเวลามากพอสำหรับการสะสางประเด็นสำคัญ

นอกจากนี้ ทั้งสามประเทศไม่ได้เป็นพันธมิตรที่ร่วมมือกันเพื่อเอาชนะศัตรูเดียวกัน และยังมีความขัดแย้งในหลายประเด็น ตั้งแต่การขยายคลังอาวุธนิวเคลียร์ของจีน การกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ ( เอไอ ) อาวุธในอวกาศ สงครามยูเครน ไปจนถึงสงครามอิหร่าน ซึ่งสร้างแรงกดดันให้ทรัมป์ เป็นประโยชน์ต่อปูติน และสร้างความไม่พอใจให้สี จึงแทบไม่มีความคาดหวังว่าทั้งสามจะสามารถหยิบยกประเด็นเหล่านี้ขึ้นมาแก้ไขได้ภายในเวลาจำกัด

แม้การประชุมจะไม่มีข้อตกลงสำคัญ ภาพผู้นำทั้งสามนั่งร่วมโต๊ะกันก็อาจกลายเป็นสัญลักษณ์ที่มีความหมาย โดยเฉพาะการส่งสารว่าพวกเขาคือผู้มีอำนาจตัวจริงในการตัดสินใจและกำหนดทิศทางระเบียบโลก ภาพดังกล่าวอาจเป็นสิ่งที่ทรัมป์ต้องการเป็นพิเศษ หลังพรรคของเขาประสบความพ่ายแพ้อย่างหนักในการเลือกตั้งกลางเทอมเมื่อต้นเดือนนี้ อีกทั้งทรัมป์ไม่เคยปิดบังความชื่นชมต่อผู้นำที่มีอำนาจเด็ดขาดและไม่ต้องเผชิญข้อจำกัดจากรัฐสภาหรือสื่อมวลชน

ส่วนปูตินจะได้โอกาสกลับเข้าสู่เวทีประชาคมโลก และแสดงให้เห็นว่ารัสเซียยังมีอำนาจมากพอที่จะไม่มีใครมองข้าม ขณะที่สีจะได้แสดงบทบาทเจ้าภาพจัดเวทีประชุมของมหาอำนาจโลก แม้จะเป็นการรวมตัวของผู้นำเพียงกลุ่มเล็ก ๆ ก็ตาม

ประเทศที่ไม่ได้รับเชิญเข้าร่วมโต๊ะหารือครั้งนี้ ได้แก่ ญี่ปุ่น อินเดีย เกาหลีใต้ ออสเตรเลีย สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส เยอรมนี อิตาลี บราซิล แคนาดา เม็กซิโก และแอฟริกาใต้ รวมถึงยูเครนและอิหร่าน ซึ่งเป็นสองประเทศที่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับประเด็นความขัดแย้งระดับโลก

อย่างไรก็ตาม ผู้นำทั้งสามต่างมีวาระของตนเอง ทรัมป์ระบุหลายครั้งในช่วงที่ผ่านมา ว่าการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์เป็นภารกิจสำคัญอันดับแรก แม้จะใช้คำว่า “การปลดอาวุธนิวเคลียร์” ในความหมายที่ครอบคลุมกว่าการควบคุมอาวุธก็ตาม ส่วนปูตินน่าจะต้องการหารือเรื่องยูเครน โดยอาจประเมินว่าทรัมป์ต้องการผลักดันข้อตกลงสันติภาพ และอาจไม่ให้ความสำคัญกับรายละเอียดของข้อตกลงมากนัก

ขณะที่สี ซึ่งระมัดระวังการจัดประชุมที่ไม่มีผลลัพธ์แน่นอนล่วงหน้า จะพยายามใช้บทบาทของจีนบนเวทีดังกล่าวเพื่อผลักดันเป้าหมายการเป็นมหาอำนาจอันดับหนึ่งของโลก ทั้งด้านการทหาร เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี ภายในปี 2592 ซึ่งเป็นวาระครบรอบ 100 ปีการปฏิวัติของประธานเหมา เจ๋อตง

ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับรัสเซียมีความใกล้ชิด โดยผู้นำทั้งสองพบกันมาแล้วประมาณ 50 ครั้ง และเคยประกาศเมื่อ 5 ปีก่อนว่า ความเป็นหุ้นส่วนระหว่างสองประเทศนั้น “ไม่มีขีดจำกัด” แม้จะยังไม่ถึงขั้นเป็นพันธมิตรอย่างแท้จริง แต่ทั้งคู่มีเป้าหมายร่วมกันในการลดอิทธิพลของสหรัฐ

สื่อทางการจีนรายงานว่า สีกล่าวกับปูตินว่า ความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับรัสเซียยังคง “มั่นคงดุจหินผ่ามรสุม” พร้อมเรียกร้องให้ทั้งสองประเทศส่งเสริม “ความเป็นประชาธิปไตยในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ” ซึ่งเป็นถ้อยคำที่จีนมักใช้เรียกร้องให้ระเบียบโลกมีสหรัฐเป็นผู้ครอบงำน้อยลง

ในมุมมองของปูติน การได้ร่วมโต๊ะกับผู้นำของสองมหาอำนาจสำคัญช่วยเพิ่มความชอบธรรมให้กับสถานะของตนเอง ปูตินต้องการแสดงให้เห็นว่าเขายังมีความน่าเชื่อถือและความชอบธรรม โดยมองตนเองเป็นจักรพรรดิแห่งจักรวรรดิ มากกว่าจะเป็นประธานาธิบดีของประเทศที่กำลังเสื่อมถอย

ขณะเดียวกัน แนวคิดทางยุทธศาสตร์ของทั้งสามประเทศสะท้อนความพยายามขยายเขตอิทธิพลของตนเอง สหรัฐต้องการรื้อฟื้นหลักการมอนโรเพื่อป้องกันไม่ให้มหาอำนาจต่างชาติเข้ามามีอิทธิพลในซีกโลกตะวันตก ปูตินต้องการฟื้นฟูอาณาจักรของพระเจ้าปีเตอร์มหาราช เริ่มจากยูเครน ส่วนจีนขยายปฏิบัติการทางทหารในมหาสมุทรแปซิฟิก สร้างฐานบนเกาะเทียมในทะเลจีนใต้ เผชิญหน้ากับฟิลิปปินส์เรื่องกรรมสิทธิ์เหนือหมู่เกาะ และจัดการซ้อมรบล้อมไต้หวันอย่างต่อเนื่อง

ภาพรวมดังกล่าวชวนให้นึกถึงช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ซึ่งเป็นยุคที่มหาอำนาจใช้แนวคิดแบ่งเขตอิทธิพลกำหนดทิศทางการเมืองโลก เมื่อทรัมป์ถูกถามเมื่อเดือนมกราคมว่า สนับสนุนแนวคิดดังกล่าวหรือไม่ เขาตอบว่าไม่ได้ต้องการให้โลกเดินไปในทิศทางนั้น แต่ยอมรับว่าเมื่อมองสถานการณ์รอบโลกแล้ว นั่นคือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น

แม้ทั้งสามประเทศจะมีความทะเยอทะยานเกินกว่าการจำกัดบทบาทอยู่ในภูมิภาคของตนเอง แต่รัสเซียยังมีสถานะเป็นรองสหรัฐและจีนอย่างชัดเจนในหลายด้าน ยกเว้นคลังอาวุธนิวเคลียร์และทรัพยากรพลังงาน โดยสหรัฐและจีนกำลังแข่งขันกันพัฒนาเอไอ ขณะที่รัสเซียมีบทบาทจำกัดในอุตสาหกรรมดังกล่าว และกองทัพรัสเซียยังแสดงให้เห็นในช่วง 4 ปีที่ผ่านมาว่า มีขีดความสามารถต่ำกว่าที่ปูตินเคยกล่าวอ้าง

ด้านเศรษฐกิจ รัสเซียมีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 8 ของโลก มีมูลค่าเพียงประมาณหนึ่งในแปดของจีน และหนึ่งในสิบเอ็ดของสหรัฐ อีกทั้งแทบไม่มีสินค้าอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าสำคัญในตลาดโลก นอกเหนือจากยุทโธปกรณ์ วอดก้า และคาเวียร์

การประชุมครั้งนี้จึงเปิดโอกาสให้ปูตินสร้างภาพว่ารัสเซียมีความสำคัญมากกว่าความเป็นจริง และยังเป็นการส่งสัญญาณไม่ให้ยุโรปมีบทบาทในการกำหนดทิศทางความมั่นคงโลก และการแสดงให้เห็นว่า ยุโรปไม่มีความสำคัญเป็นเรื่องที่ปูตินต้องการอย่างยิ่งในเวลานี้ พร้อมมองว่าการประชุมอาจไม่มีผลลัพธ์และถูกลืมอย่างรวดเร็ว แต่สะท้อนให้เห็นว่ายุโรปกำลังถูกลดบทบาทลง

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายต่างประเทศบางส่วนมองว่า การประชุมครั้งนี้ยังมีประโยชน์ในแง่การเปิดช่องทางสื่อสารระหว่างสามมหาอำนาจ แม้ไม่มีข้อตกลงเป็นรูปธรรม โดยอาจช่วยวางรากฐานให้ผู้นำรุ่นต่อไปสามารถผลักดันความร่วมมือระหว่างมหาอำนาจที่มีอุดมการณ์แตกต่างกัน และช่วยสร้างเสถียรภาพให้กับโลกที่กำลังแตกแยกมากขึ้น.

เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ

เครดิตภาพ : REUTERS

ที่มา: เดลินิวส์